Yer Kabuğunun Yolculuğu Levha Hareketleri Hakkında Kısa Bilgi

Yer Kabuğunun Yolculuğu Levha Hareketleri Hakkında Kısa Bilgi

Üzerinde yaşadığımız yer kabuğu levha adı verilen parçalardan oluşmaktadır (5.1.Harita). Bu levhalar hareket hâlindedir. Yer kabuğundaki bu hareketlere tektonik olaylar denir. Bu hareketlerden bazıları kısa bir sürede gerçekleşir ve etkileri insanlar tarafından gözlenebilir. Volkanik patlamalar ve depremler bu tür olaylardır. Yer kabuğundaki hareketlerden bazıları da çok yavaş ve uzun sürelidir; epirojenez ve orojenez gibi. Yer kabuğunda gerçekleşen bu olayların temel nedeni Yer’in iç kısımlarının yüksek sıcaklıkta olmasıdır.

yerkabugu_levhalari

Yer kabuğu hareketleriyle ilgili birçok teori bulunmaktadır. Bunlardan biri de kıtaların kayması teorisi­dir. Bu teoriyi (1915) savunan Alman bilim adamı Alfred Wegener (Alfred Vagner)’e göre kıtalar, Paleozo-ik’in ikinci yarısında tek parça hâlindeydi. Pangaea (Pengea) adı verilen bu kütle Paleozoik Zamanın son­larından başlayarak büyük parçalar hâlinde birbirinden uzaklaştı. Mantodaki harekete bağlı olarak birbirin­den uzaklaşan bu kara kütleleri kıtaları oluşturdu. Kıtalar arasındaki boşluklara sular dolarak da okyanus ve denizler oluştu.

Yapılan araştırmalar, Dünya haritasının sürekli değiştiğini ortaya koymaktadır. Yer kabuğu oluştuktan sonra günümüze kadar geçen sürede kara ve denizlerin şekilleri, büyüklükleri ve yerleri sürekli değişmiş­tir. Bu değişim günümüzde de sürmektedir.

Günümüzde yer kabuğu hareketleriyle ilgili en fazla benimsenen görüş levha tektoniği teorisidir. Kı­taların kayması teorisinin geliştirilmiş şekli olan bu teoriye göre yer kabuğu, plaka ya da levha adı verilen on iki büyük ve birçok küçük parçadan oluşmaktadır. Levhaların bir kısmını kıtalar bir kısmını da okyanus tabanları oluşturmaktadır.

Mantonun alt ve üst kısımlarındaki sıcaklık farkı çok yüksektir. Çekirdeğe yakın kısımlardaki maddele­rin ısısı artınca hafifleyerek yukarı doğru hareket eder. Yer kabuğuna değen kısımlarda ise sıcaklık daha düşüktür. Burada soğuyan maddeler ise ağırlaşarak aşağı doğru çöker. Mantodaki bu hareketlere konvek­siyonel akımlar denir. Konveksiyonel akımlara bağlı olarak yer kabuğu da hareket etmektedir. Levhaların hareketi yaklaşma, uzaklaşma ve yanal yer değiştirme şeklindedir.

Levhaların hareketleriyle ilgili birçok kanıt bulunmaktadır. Kıtaların kıyı şekilleri, tabakaların uzanışı ve yaşları fosiller ile buzul birikinti tabakaları incelendiğinde, şimdi ayrı olan kıtalar arasında benzerlikler oldu­ğu ortaya çıkmaktadır. Örneğin okyanusu yüzerek geçmesi olanaksız olan bir sürüngen türünün kalıntıla­rı, sadece Güney Afrika’nın batısında ve Brezilya’da bulunmuştur. Afrika, Hindistan, Antarktika ve Avustral­ya’da da aynı canlılara ait fosillere rastlanmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.