SİNDİRİM ÖZELLEŞMİŞ KISIMLAR İÇERİSİNDE GERÇEKLEŞİR

SİNDİRİM ÖZELLEŞMİŞ KISIMLAR İÇERİSİNDE GERÇEKLEŞİR
Hayvanlarda sindirim enzimlerinin kendi hücre ve dokularını sindirme riskini azaltması için özelleşmiş kısımlar gelişmiştir. Bu kısımlar hayvanların sindirim sistemini oluşturur.Süngerler, sölenterler ve yassı solucanlar gibi bazı omugasız can­lılarda sindirim sistemi ağız ve anüs görevi yapan tek açıklığa sahiptir.

sindirim-sistemi

Hidrada hem hücre içi hem de hücre dışı sindirim görülür. Bu canlılar besinlerin alınması ve atıkların dışarıya atılmasını sağlayan tek sindirim açıklığına sahiptir.toprak-solucani-sindirim-sistemi

Sölenterlerden olan hidrada besinin alındığı sindirim açıklığı, bu açıklığın etrafında da besinlerin yakalanmasını sağlayan tentakül adı verilen uzantılar bulunur. Bu uzantıların üze-rinde knidosit denilen yakıcı hücreler vardır. Hidra, suda yaşayan çok küçük hayvanlarla beslenir. Avını önce yakıcı hücrelerle felç eder. Tentaküllerle yakaladığı besinleri sindirim açıklığından sindirim boşluğuna (gastrovasküler boşluk) geçirir. Sindirim boşluğuna bakan hücreler enzimlerini salgılayarak alınan besinleri hücre dışında kısmen sindirir. Bu besinler buradaki hücreler tarafından fagositozla alınarak yapı birimlerine kadar parçalanır. Hidrada hücre dışında başlayan sindirim, daha sonra hücre içi sindirimle tamamlanır. Sindirim sonucunda oluşan atık maddeler ise yine besinlerin alındığı sindirim açıklığından dışarı atılır.

Sölenterlerden daha gelişmiş olan omurgasız ve omurgalıların genelinde sindirim sistemi ağız ve anüs olmak üzere iki açıklığa sahiptir. Halkalı solucanlardan toprak solucanı buna örnektir Bu canlıda sindirim sistemi ağız, yutak, yemek borusu, kursak, taşlık, bağırsak ve anüsten oluşur. Besin, ağızdan alınır, yutak ve yemek borusunu geçerek kursağa gelir. Kursak, depo vazifesi görür. Kursaktan taşlığa geçen besinler burada bulunan küçük taşlarla öğütülerek mekanik sindirime uğrar. Öğütülmüş besinler bağırsağa gelir; bağırsakta enzimler yardımıyla kimyasal sindirime uğrayarak emilir. Sindirilmeyen atıklar ise anüs yoluyla vücut dışına atılır.
Böceklerdeki sindirim sistemi de halkalı solucanlara benzer şekilde özelleşmiş bölümlerden meydana gelir. Örneğin çekirgede sindirim sistemi; ön bağırsak, orta bağırsak ve arka bağırsak olmak üzere üç bölümden oluşur. Ön bağırsak; ağız, yemek borusu ve kursaktan meydana gelir. Mide ve sindirim bezleri orta bağırsakta yer alır. Buradan salgılanan enzimler sindirimin tamamlanmasını sağlar. Sindirilen besinlerin büyük bir kısmı mideden çıkan gastrik çekumlarla emilir. Sindirilmeyen besin atıkları arka bağırsağın sonlandığı anüsle vücut dışına atılır.

cekirge-sindirim-sistemi

Omurgalılarda sindirim sistemi genellikle ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaktan oluşur. Omurgalılar arasında sindirim sistemleri genel yapı olarak birbirine benzese de ağız, çene, diş, mide, ince bağırsak gibi bazı yapılarda küçük farklılıklar vardır. Memelilerin dışındaki omurgalılarda üreme, boşaltım ve sindirim sistemi kloak adı verilen ortak bir odadan sonra anüsle dışarı açılır. Memelilerde ise sindirim sisteminin son açıklığı üreme ve boşaltım sisteminden ayrı olarak dışarı açılır.
Kuşlar balık ve sürüngenlere göre daha gelişmiş sindirim sistemine sahiptir. Bu canlılarda ağız, yutak, yemek borusu, kursak, mide, taşlık, ince bağırsak, kalın bağırsak, kör bağırsak, kloak ve anüsten oluşan bir sindirim kanalı vardır.

Kuşlarda diş bulunmaz. Ağız, gaga şeklini almıştır. Gaga ile alınan besinler, yutaktan yemek borusuna, buradan kursağa geçerek depo edilir. Besinlerin kursakta başlayan yumuşatılma işlemi midede de devam eder. Daha sonra bu besinlerin mide öz suyunda bulunan sindirim enzimleriyle kimyasal sindirimi başlar. Mideden taşlığa geçen besinler buradaki taşlar yardımıyla mekanik olarak sindirilir. Öğütülmüş besinler taşlıktan ince bağırsağa gelir. Burada besinlerin karaciğerden salgılanan öd sıvısı yardımıyla mekanik sindirimi; pankreastan ve ince bağırsaktan salgılanan enzimlerle de kimyasal sindirimi gerçekleştirilir. Böylece sindirilen besinler ince bağırsaktan emilir. Oluşan sindirim atıkları kalın bağırsağa geçerek anüsle dışarı atılır.

kuslarda-sindirim-sistemi
Memelilerin sindirim sistemi, beslenme şekline göre farklılık gösterir. Bu farklılıklar özellikle dişlerde, midede ve bağırsakda görülür. Karnivor (etçil) memelilerde çene yapısı kuvvetli, kesici dişler uzun ve sivri, köpek dişleri gelişmiş, azı dişleri ise ezip parçalamaya uygun şekilde farklılaşmıştır.
Sığır, zürafa ve koyun gibi herbivor (otçul) memelilerin çoğunda çene ve diş yapısı ot koparmaya uygun biçimdedir. Bu hayvanların genelinde köpek dişleri bulunmaz. Azı dişleri gelişmiş olup bunların yüzeyleri girinti ve çıkıntılar taşır. Kesici dişler de otları koparmaya uyum sağlamıştır.Tavşan ve sincap gibi otla beslenen hayvanlarda ömür boyu aşındıkça sürekli büyüyen kesici dişler besinlerin kemirilmesini sağlar. Azı dişleri ise selülozdan yapılmış bitki dokularının öğütülmesinde görevlidir. Kısacası karnivorlarda çiğnemeye uygun olmayan sivri uçlu dişler, herbivorlarda ise çiğnemeye uygun, geniş ve yassı azı dişleri daha gelişmiştir.

İnsan, maymun, ayı gibi omnivor (hem et hem otla beslenen) memelilerde ısırmak için kesici dişler; parçalamak için köpek dişleri; ezme ve öğütme için azı dişleri bulunur. Başka bir deyişle omnivorların diş yapıları karnivorlar ile herbivorlar arasındadır. Memelilerin mide yapıları da beslenme şekillerine göre farklılık gösterir. Örneğin geviş getiren memelilerden olan ineklerde mide; işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden olmak üzere dört bölümden oluşur. İşkembe ve börkenekte besinler geçici olarak depolanır. Burada bulunan mikroorganizmaların (Trichoderma reesei gibi) salgıladıkları enzimler sayesinde selüloz sindirilir. Daha sonra besinler ağza geri getirilerek yeniden çiğnenir. Bu olaya geviş getirme denir. Besinler geviş getirme işleminden sonra tekrar yutularak kırkbayır ve şirdene gönderilir. Kırkbayırda besinlerdeki suyun büyük bir kısmı emilir. Şirdende besinlerin kimyasal sindirimi hayvanın kendi enzimleri ile devam eder, kısmen sindirilen besinler ince bağırsağa geçer. Burada sindirim tamamlanır ve besinlerin emilimi gerçekleşir.Tavşan, eşek, katır, at gibi geviş getirmeyen hayvanların mideleri ise tek bölmelidir. Bu canlılarda selüloz sindiren mikroorganizmalar kör bağırsakta bulunur. İnsanlarda, maymun türlerinin bazılarında ve etçil memelilerde mide tek bölmelidir. Sindirim sistemlerinde selülozu sindirecek enzimleri üreten bakteriler yaşamadığından selüloz sindirimi gerçekleşmez.

memelilerde-sindirim-sistemi

memelilerde-sindirim-sistemii

Hayvanlarda bağırsak uzunlukları beslenme şekillerine göre farklılık gösterir. Bitkisel besinlerin sindirimi hücre duvarları içermeleri nedeniyle ete oranla daha zordur. Bu nedenle otçulların ince bağırsakları etçillerden daha uzundur . Otcul canlılarda bağırsak uzunluğunun artması I sindirim için zaman kazandırmakta, besinlerin emilimi için de I geniş yüzey alanı sağlamaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.