Hava Basıncı Hakkında Kısa Bilgi

Hava Basıncı Hakkında Kısa Bilgi

Üstümüzdeki Yük: Hava Basıncı
Havanın vücudumuza 10-15 tonluk bir kuvvet uyguladığını biliyor muydunuz? Sizce bu nasıl açıklanabilir?
Okuma Metni
FİFA (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği) yüksekliği 2500 metrenin üzerinde olan yerlerde uluslararası maç yapılmasını yasakladı. FİFA, futbolcuların sağlığının bozulmaması için böyle bir karar aldığını söylüyor. Ancak Latin Amerika’nın And Dağlarında sıralanan Ekvador, Peru ve Bolivya kararı tepkiyle karşıladı. Bolivya’nın başkenti La Paz’da futbolcular deniz seviyesinin 3600 m üzerinde bir yükseklikte top oynuyor. Peru, Dünya Kupası seçmelerini 3400 m yükseklikte Cuzco (Kuzko) kentinde yapmayı planlıyordu. Yükseltisi fazla olan bölgelerde atmosferdeki oksijen azaldığı için hava basıncı farklılaşıyor. Bu duruma alışık olmayan insanlar nefes alıp vermekte zorlanıyor. Kalbi ve vucüdu üzerinde ek bir yük algılıyor. Nitekim geçen yıl denizden 4000 m yükseklikte yer alan Bolivya’da yapılan futbol maçında oyuncular maç sonrası rahatsızlanmış, bazılarına oksijen maskesi takılmıştı. Brezilya takımı bir daha bu yükseklikte futbol oynamayacağını belirtmişti.
(Atlas dergisi, Mart sayısı, 2006.)
Yukarıda belirtildiği gibi yer çekimine bağlı olarak her maddenin belirli bir ağırlığı vardır. Maddeler, ağırlıkları oranında bulundukları yüzeye bir baskı uygular. Buna basınç denir. Basınç, birim alana uygulanan dikey yöndeki kuvvet olarak tanımlanır.
Atmosferin çeşitli gazlar, su buharı ve toz parçacıklarından oluştuğunu biliyoruz. Bu maddelerin ağırlıkları oranında varlıklar üzerine uyguladığı baskıya hava basıncı ya da atmosfer basıncı denir.
Hava basıncı çeşitli bölgeler arasında değişiklik gösterdiği gibi aynı yerde de zamanla değişiklik gösterir. Bu farklılığın nedeni yükseklik, yoğunluk, sıcaklık ve dinamik etkenlerdir.
Basınç dağılışı ve değişimini sıcaklık belirler. Isınan hava genleşerek yükselir. Yükselen hava, yeryüzünde basıncın azalmasına neden olur. Soğuyan hava ağırlaşarak yeryüzüne alçalır. Alçalan hava, yeryüzünde üst üste yığılarak basıncı artırır. Buna göre sıcaklık farkı olan yerler arasında basınç farkı da olur. Sıcaklık gün ve yıl içinde değiştiği için basınç da bu süre içinde sürekli değişir.
Yükseklere çıkıldıkça atmosferin basıncı düşer. Bunun nedeni, yükseldikçe atmosferin kalınlığı ile birlikte ağırlığının da azalmasıdır.
Atmosfer basıncını etkileyen temel etmen, hava yoğunluğudur. Hava kütlesinin yoğun olduğu yerlerde basınç artar. Hava yoğunluğu azaldıkça basınç azalır. Nem oranı ve hava kirliliği de atmosferin yoğunluğunu etkiler.
Hareket hâlindeki hava kütleleri basınç üzerinde önemli etkilerde bulunur. Yüksek basınç alanından alçak basınç merkezine doğru hareket eden hava, bu merkezde yığılmaya ve basıncın yükselmesine neden olur.
Yeryüzündeki basınç merkezleri termik ve dinamik olmak üzere ikiye ayrılır.

a. Termik Basınç Merkezleri
Sıcaklıkla oluşan basınç merkezleridir. Bu basınç merkezleri termik alçak basınç ve termik yüksek basınç olmak üzere ikiye ayrılır (4.6.Şekil).
Ekvator çevresinde sürekli ısınan hava genleşerek yükselir. Yükselen hava yeryüzünde termik alçak basınç alanı oluşturur (4.7.Şekil).

hava_basinci

b. Dinamik Basınç Merkezleri
Hava kütlelerinin üst üste yığılması ya da seyrelmesiyle oluşan basınç merkezleridir. Bu basınç merkezleri Dünya’nın ekseni etrafındaki hareketine bağlı olarak sapmaya uğrayan hava kütlelerinin etkisiyle oluşmaktadır. Sürekli dinamik basınç merkezleri 30° ve 60° enlemlerindedir.
Ekvator’da sürekli ısınan hava yükselir. 3-4 km yüksekliğe ulaştığında sıkışarak kuzey ve güneye yönelir. Bu üst hava akımları (ters alizeler), Dünya’nın dönmesi ve şekline bağlı olarak 30° enlemlerinde yığılıp alçalarak dinamik yüksek basınç alanı oluşturur. Bu dinamik yüksek basıncın Atlas Okyanusu üzerindeki bölümü Azor Adaları üzerinde odaklaştığı için Azor yüksek basıncı adını alır. Ülkemiz, yaz mevsiminde Azor dinamik yüksek basıncının etkisi altında kalır.
30° enlemlerindeki yüksek basınç alanlarından kutuplara giden hava kütleleri, kutuplardan gelen hava kütleleriyle 60° enlemlerinde karşılaşır. Karşılaşan hava kütleleri, sonra gelen hava kütlelerinin etkisiyle yükselerek dinamik alçak basınç oluşturur.
Yeryüzünde kuşaklar biçiminde ya da bölgesel olarak oluşmuş çeşitli hava cepheleri ve bunlara bağlı dinamik alçak basınçlar vardır. Bu dinamik alçak basınçlar, batı rüzgârlarının etkisi ile batıdan doğuya doğru hareket eder. Dinamik alçak basınçlar ulaştıkları yerlere yağmur, kar, rüzgâr, fırtına ile karışık hava şartlarını götürür.

hava_basincii

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.