Buzulların Oluşumu ve Buzulların Oluşturduğu Yer Şekilleri Hakkında Kısa Bilgi

Buzulların Oluşumu ve Buzulların Oluşturduğu Yer Şekilleri Hakkında Kısa Bilgi

Yeryüzünde buzulların oluşturduğu şekillere daha çok nerelerde rastlanmaktadır?
Sıcaklığın 0°C’un altında olduğu yerlerde yağışlar kar şeklindedir. Sıcaklık yıl boyunca 0°C’un altındaysa kar, yaz döneminde de erimez ve üst üste birikir. Üst üste biriken bu sürekli kar tabakasına kalıcı veya toktağan kar denir. Bu karlar zamanla neve adı verilen buzulları oluşturur. Bu buzullar, yağan karın üst üste birikerek oluşturduğu basıncın etkisiyle zamanla glasiye olarak tanımlanan buzullara dönüşür.

buzulun-bolumleri

Kalıcı karların başladığı sınır, kalıcı kar sınırı olarak ifade edilir. Bu sınır enleme, yükseltiye ve bakı durumuna bağlı olarak değişir. Kalıcı kar sınırı ekvatordan kutuplara gidildikçe deniz seviyesine yaklaşır. Ekvatorda 5000 – 6000 m olan kalıcı kar sınırı, orta enlemlerde 2000 – 3000 m, kutba yakın alanlarda 1000 -2000 m, kutuplarda ise deniz seviyesindedir.

Kalıcı kar sınırı, bakı durumuna bağlı olarak aynı dağın iki yamacında farklı yüksekliklerdedir. Kuzey Yarım Küre’de kalıcı kar sınırı, kuzey yamaçlarda güney yamaçlardan daha alçaktadır. Aynı şekilde Güney Yarım Küre’de ise kalıcı kar sınırı, güney yamaçlarda Güneş’ten daha fazla yararlanan kuzey yamaçlara oranla daha alçaktadır.
Yeryüzündeki buzulların büyük bir kısmı Antarktika Kıtası üzerindedir. Buzulların geniş yer kapladığı alanlardan biri de Grönland Adası’dır. Bu bölgelerde yüzeyi tamamen kaplayan ve birçok yerde birkaç km kalınlığına ulaşan buzullara örtü buzulu denir. Kalıcı kar sınırının üzerindeki yerlerde, kapalı çanaklara sirk, bu çanakları dolduran buzullara sirk buzulu, buzulun erimesiyle oluşan göle ise sirk gölü denir.

Yüksek dağların zirvesini kaplayan buzullara takke buzulu, bir akarsu vadisine yerleşen buzullara ise vadi buzulu denir.

Neozoik’te Günz, Würm, Ris ve Mindel adlarıyla bilinen dört buzul dönemi yaşanmıştır. Günümüzdeki buzul şekillerinin büyük bir kısmı bu dönemden kalmadır. Bu dönemlerde buzullar çok geniş alanlara yayılmış, buzul arası dönemlerde ise eriyerek çekilmiştir. Kanada ve Avrupa’nın kuzeyi bu dönemlerde buzullarla kaplanmıştır.

Kıta buzulu, geniş yüzeyleri kapladığından, oluşturduğu yer şekilleri bir vadi boyunca kanalize olan dağ buzullarından daha farklıdır.
Kutuplara yakın yerlerde ve dağların yüksek kısımlarında yer şekillerini biçimlendiren dış güç, buzullardır. Buzulların oluşturduğu yer şekillerinin başlıcaları buzul vadisi, asılı vadi, hörgüç kayalar ve morendir.
Buzul kütlesinin bulunduğu yüzeye gömülmesi ve eğim doğrultusunda hareket etmesiyle “U” biçiminde vadiler oluşur . Oluk vadi de denilen buzul vadileri, akarsu vadileri gibi kıvrılmazlar.
Büyük buzullarla bağlantılı olan küçük buzulların oluşturduğu vadilerin derinliği daha azdır. Bu tür vadilere asılı vadi denir.

Hörgüç kayalar, buzul vadilerinin tabanında görülen yüzeyi cilalanmış kayalardır. Buzul, eğim doğrultusunda hareket ederken sert kayaları koparıp sürükleyemediği için bu kayaların yüzeyini aşındırır. Buzul eridikten sonra bu kayalar vadi tabanlarında çıkıntı olarak kalır.
Buzullar, eğim doğrultusunda hareket ederken taşıdığı taş parçalarını erime bölgesine kadar sürükleyerek burada biriktirir. Bu tür yığınlara moren (buzul taş) denir.

sirk-golu

takke-buzulu

vadi-buzulu

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.