Anayasa Hareketleri
Devletin niteliğini, kurumlarının işleyişini, vatandaşların temel hak ve sorumluluklarını belirleyen temel yasaya anayasa denir.
Türk devlet geleneğinde devletler sürekli olarak yazılı ya da yazılı olmayan belli kurallara bağlı olarak yönetilmiştir. İlk Türk Devletleri töre adı verilen yazılı olmayan Türk devlet geleneğine göre yönetildi. İslamiyet’in kabulünden sonraki süreçte İslam hukuk sisteminin yanında Türk devlet geleneği devlet yönetiminde bağlayıcı olmuştur.
Çağdaş anlamda anayasal sürecimiz ise XIX. yüzyılda Tanzimat Fermanı ile başladı. I. Meşrutiyetin ilanıyla birlikte oluşturulan Kanunuesasi ile Türk toplum ve devlet hayatında gerçek anlamda anayasal döneme geçildi.
1921 Anayasası (Teşkilatıesasiye Kanunu)
1921 Anayasası, TBMM’de yapılan uzun görüşmelerden sonra 20 Ocak 1921’de kabul edildi. Bu anayasa, dağılan Osmanlı Devletinin yerine yeni bir devletin kuruluşunu sağlayan hukuki metindir.
1921 Anayasası Millî Mücadele döneminde hazırlandı. Millî egemenlik ilkesini esas alan anayasa, ülkenin içinde bulunduğu savaş şartlarını ve acil ihtiyaçları karşılamak üzere kısa bir metne sahipti. Bu anayasa bir geçiş döneminin şartlarına göre hazırlanmakla birlikte demokratik nitelik taşımaktaydı. Anayasanın esasında kuvvetler birliği sistemi
hâkimdi. Millî iradeyi millet adına temsil eden tek yetkili organın, Türkiye Büyük Millet Meclisi olduğu
belirtilmekteydi. Anayasada ülkede saltanat yönetimi devam ettiği dönemde devlet başkanı ibaresi yoktu. Ülke millî irade ile meclis tarafından yönetilmekteydi. 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Ülkenin yönetim biçimiyle ilgili ifadeler anayasaya konuldu.

1924 Anayasası
20 Nisan 1924’te yürürlüğe giren 1924 Anayasası, Teşkilatıesasiye Kanununu yürürlükten kaldırdı. 1924 Anayasası’na göre egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Devletin yönetim şekli Cumhuriyet; dili Türkçe, başkenti Ankara ve dini İslam’dır. Egemenliğin tek temsilcisi Türkiye Büyük Millet Meclisidir.Bu anayasada kuvvetler ayrılığı esas kabul edildi. Meclis hükûmeti sistemi yerine kabine sistemi getirildi. 1928’de “Devletin dini İslam’dır.”
ibaresi bu anayasadan çıkarıldı. 1924 Anayasasında yapılan değişikliklerle kadınlara 1930’da belediye seçimlerine katılma hakkı, 1934’te de milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı. 1937’de laiklik ilkesiyle beraber altı
ilke anayasaya eklendi.1 Ekim 1945’te içeriği değiştirilmeden dili Türkçeleştirilerek yeniden kabul edildi. 1924 Anayasası, 1961’de yeni anayasanın kabul edilmesiyle yürürlükten kaldırıldı.

anayasa-hareketleri